29 października w Centrum Dialogu im. Jana Pawła II na Wydziale Teologicznym UMK odbyło się XVIII sympozjum poświęcone religiom i alternatywnym ruchom religijnym. Tym razem konferencja przebiegała pod hasłem: „Człowiek 2.0?”. Jej celem była m.in. ocena wpływu AI na tożsamość człowieka, przyjrzenie się kondycji psychicznej dzieci i młodzieży oraz zwrócenie uwagi na mechanizmy manipulacji.
W wydarzeniu wzięli udział m.in. Jan Białek z wydawnictwa Garda, prof. dr hab. Włodzisław Duch oraz prof. dr hab. Andrzej Zybertowicz. Wśród gości obecnych na widowni znaleźli się studenci UMK i AKSiM, katecheci oraz osoby świeckie. Konferencję o godz. 9:00 otworzył ks. prof. dr hab. Dariusz Kotecki, dziekan Wydziału Teologicznego.

Edukacja i sztuczna inteligencja – szanse oraz zagrożenia

Spośród wystąpień prelegentów w I sesji warto wspomnieć o prelekcji dr Małgorzaty Madej, która nakreśliła cele edukacyjne przedmiotu edukacja zdrowotna: – Wiele osób nie zdaje sobie sprawy z tego, że w edukacji zdrowotnej jest mowa o promowaniu zdrowia, w tym zdrowia psychicznego i duchowego, w kontekście osobistym oraz społecznym.
Z kolei dr Dariusz Hryciuk, jako ekspert z wieloletnią praktyką w branży high-tech, połączył technologiczną rzeczywistość z tematem przewodnim konferencji. Wskazał również, jak algorytmy i masowa produkcja treści przez AI mogą realnie „spłaszczać” ludzką psychikę oraz intelekt, czyniąc człowieka podatnym na manipulację.

Po zakończeniu pierwszej sesji, około godz. 11:15, uczestnicy udali się na 25-minutową przerwę kawową. Po niej wznowiono obrady, a jako pierwszy głos zabrał prof. dr hab. Włodzisław Duch. W swoim wystąpieniu skupił się przede wszystkim na wyjaśnieniu, czym właściwie jest sztuczna inteligencja oraz jakie nadzieje i zagrożenia wiążą się z jej rozwojem. AI to potężne narzędzie, które może pomóc w rozwiązaniu globalnych problemów ludzkości i rozwinąć nasze możliwości poznawcze. – W tej chwili o każdym systemie informatycznym ludzie mówią: „AI to, AI tamto”. Większość z tego to nie żadna AI, tylko zwykły program. AI to taki system, który na podstawie otrzymanych danych wejściowych wnioskuje, w jaki sposób generować dane wyjściowe, prognozy, treści i tak dalej, które mogą wpływać na środowisko – tłumaczył profesor.

Czy człowiek zapanuje nad technologią?

Ostatnim prelegentem występującym przed panelem dyskusyjnym był prof. dr hab. Andrzej Zybertowicz z Biura Bezpieczeństwa Narodowego. Jego prelekcja wpisywała się w ostrożną linię myślenia na temat rewolucji technologicznej, którą rozwija m.in. w książce „AI. Eksploracja”. Głównym przesłaniem prof. Zybertowicza było to, że nawet jeśli inżynierowie zdołają stworzyć tzw. bezpieczną AI, to i tak przyniesie ona ogromne zagrożenia. Wprowadzenie sztucznej inteligencji we wszystkie wymiary życia grozi stopniowym przejmowaniem przez algorytmy obszarów decydujących dotąd o ludzkiej wolności, autonomii i odpowiedzialności. Prelegent przekonywał, że nadzór nad algorytmami musi pozostać w rękach ludzi kierujących się uniwersalnym dobrem, zanim zmiany staną się całkowicie nieodwracalne. Jak wspomniał w swoim wystąpieniu: – Specjaliści od bezpieczeństwa mówią: „Nie wiemy. Nie tylko nie mamy technicznych rozwiązań do budowania i rozwijania bezpiecznych systemów AI, ale nie wiemy, nawet teoretycznie, jak dokonać tego alignmentu, czyli dostrojenia AI do ludzkich wartości. To jest problem teoretycznie nierozwiązany”. Władowano – jak Włodek powiedział – setki, a już teraz tysiące miliardów w rozwój AI, głównie w centra danych, a nawet promila nie przeznaczono na to, żeby rozwiązać podstawowy problem bezpieczeństwa.

Około godziny 13:30 rozpoczęła się finałowa debata ekspercka połączona z panelem dyskusyjnym, którą poprowadziła dr Małgorzata Madej. Zadawała ciekawe pytania profesorom i księżom, którzy dyskutowali, wymieniając różnorodne argumenty. Interesującym punktem wyjścia było pytanie: „Who is in charge?”, sprytnie przekształcone w: „Who is in the Church?”. W panelu zasiedli: prof. dr hab. Andrzej Zybertowicz, prof. dr hab. Włodzisław Duch, ks. prof. dr hab. Piotr Roszak oraz ks. prof. dr hab. Jan Perszon.

Człowiek 2.0 – między postępem a odpowiedzialnością

Toruńska konferencja „Człowiek 2.0?” pokazała, że znajdujemy się w trudnej sytuacji cyfrowej, w której nie ma miejsca na proste odpowiedzi. Z jednej strony usłyszeliśmy poważne ostrzeżenia, że nawet z pozoru bezpieczna sztuczna inteligencja niesie ze sobą ryzyko utraty ludzkiej podmiotowości. Z drugiej strony AI to przede wszystkim bezprecedensowa szansa na rozwój, pod warunkiem mądrej edukacji i współpracy, a nie ucieczki przed rzeczywistością. XVIII Toruńskie Sympozjum nie dało nam jednoznacznej odpowiedzi na to, czy „Człowiek 2.0” będzie ulepszoną wersją samego siebie, czy jedynie niewolnikiem własnych algorytmów. Pokazało jednak wyraźnie, że dopóki potrafimy zadawać takie pytania i szukać na nie odpowiedzi w tak szerokim gronie, to od nas zależy, jakie fazy rozwoju cyfrowej przyszłości przyjdzie nam jeszcze przejść.

Wielu studentów mogło się zastanawiać, dlaczego konferencja o AI odbywa się na Wydziale Teologicznym. Podczas panelu ks. prof. Jan Perszon podał trafny argument: Kościół jako wspólnota ma wielowiekowe doświadczenie w badaniu natury człowieka i jest instytucją stworzoną do stawiania czoła wyzwaniom kryzysów kulturowych. Teolodzy podkreślali, że w dyskusji o AI nie chodzi tylko o to, co technologia potrafi, ale o to, kim w jej obliczu staje się człowiek – istota wolna, zdolna do miłości i samostanowienia.

Jan Zajdler