Poniedziałek, 16 listopada 2026, Nr 266 (8737) – Myśl jest bronią

Referat sędziego Trybunału Konstytucyjnego prof. Jarosława Wyrembaka wygłoszony podczas Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej ”Państwo prawa czy państwo siły?” w Akademii Kultury Społecznej i Medialnej 7 listopada 2026 r.
Jego Magnificencjo, Rektorze Akademii Kultury Społecznej i Medialnej, Czcigodny Ojcze Dyrektorze, Czcigodni Ojcowie Redemptoryści, Szanowny Panie Sędzio, Panie Prezesie Stowarzyszenia Veritas et Ius, Szanowni Państwo Sędziowie, Prokuratorzy, Szanowni Studenci, Szanowni Goście, Szanowni Uczestnicy dzisiejszej konferencji!
Pozwolicie Państwo, że najpierw skieruję kilka słów do tych wszystkich osób, które były, które są, które przyjdą pod siedzibę Trybunału Konstytucyjnego, żeby z potrzeby serca wyrazić troskę o Polskę, żeby wyrazić troskę o autonomię polskiego sądu konstytucyjnego. Pośród nich są także Ojcowie Redemptoryści z Ojcem Dyrektorem na czele. Za to wsparcie bardzo dziękujemy.
Dziękujemy także za to, że poprzez Telewizję Trwam, że dzięki Radiu Maryja została stworzona wspólna platforma modlitwy. Każdego dnia rozmawiam z wieloma osobami, które są tam, pod budynkiem Trybunału Konstytucyjnego, a także w takich sytuacjach, gdy tam być nie mogą, ale bardzo chcą się łączyć z tymi, którzy tam są. Wiem, jak ważne dla nich jest to, że mogą się włączyć do wspólnej modlitwy, która jest także prowadzona właśnie spod siedziby Trybunału Konstytucyjnego.
To jest wielka sprawa, że taka wspólna platforma modlitwy łącząca Polaków mogła powstać. To jest ogromne wsparcie dla wszystkich. Wiem to od osób, które przychodzą pod Trybunał. Wiem to od osób, które z różnych powodów przyjść nie mogą, czasem mieszkają w różnych, odległych częściach Polski. Ale okoliczność, że mogą się łączyć przynajmniej w modlitwie w tej sytuacji, jest bardzo ważna, i za to wszystko bardzo dziękuję.
Przywożę dla Państwa serdeczne pozdrowienie od prezesa Trybunału Konstytucyjnego, Bogdana Święczkowskiego. Dla wszystkich Ojców Redemptorystów, dla wszystkich Państwa serdeczne „Szczęść Boże”.
Pytania o demokratyczne państwo prawne
Czcigodni Ojcowie, Szanowni Państwo, przechodząc do kwestii merytorycznych. Bardzo dziękuję za przedstawienie tematu mojego wystąpienia. Ten temat zgłosiłem przed poprzednim piątkiem, nie mając jeszcze świadomości, co wydarzy się w poprzedni piątek. Pozwolę sobie zaproponować, żebyśmy kwestię skuteczności orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego pozostawili do rozważenia przy okazji innej, może następnej konferencji.
Natomiast, jeśli Państwo pozwolicie, to ten czas, który został przewidziany na moje wystąpienie, za co bardzo dziękuję – to dla mnie duży zaszczyt, gdy tutaj, w Toruniu, mogę mówić – pozwolę sobie ten czas, który na moje wystąpienie został przewidziany w programie, przeznaczyć na podzielenie się z Państwem kilkoma refleksjami na temat kondycji demokratycznego państwa prawnego w Polsce po zamachu na Trybunał Konstytucyjny, przeprowadzonym w poprzedni piątek. Za tę zmianę tematu bardzo Państwa przepraszam.
Myślę, że w gronie, w jakim się spotykamy, nie ma takiej potrzeby, żeby długo przekonywać, że absolutnym fundamentem demokratycznego państwa prawnego jest autonomia sądów, autonomia trybunałów, w szczególności autonomia Trybunału Konstytucyjnego. Nie ma potrzeby, myślę, żeby długo argumentować, że absolutnie podstawowym fundamentem demokratycznego państwa prawnego jest podział władz. Autonomia Trybunału Konstytucyjnego przecież z tym się wiąże, z tego podziału władz się wywodzi.
Nie ma potrzeby, żebym długo argumentował, że fundamentem demokratycznego państwa prawnego jest zasada legalizmu i obowiązek bezwzględnego respektowania tej zasady. W tej perspektywie pomyślmy przez chwilę, jak jest dzisiaj z kondycją demokratycznego państwa prawnego w Polsce.
Jakie to demokratyczne państwo prawne, w którym od lat już nie publikuje się orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego? Jak można realizować skuteczną ochronę praw i wolności, jeżeli wyroki Trybunału Konstytucyjnego nie są publikowane, dlatego że na poziomie technicznym osobą odpowiedzialną za ich publikację pozostaje premier rządu Rzeczypospolitej Polskiej?
Jakie to demokratyczne państwo prawne, skoro nie zapewnia Trybunałowi Konstytucyjnemu budżetu potrzebnego do tego, żeby pracownicy Trybunału mogli normalnie żyć, spokojnie pracować? Jakie to demokratyczne państwo prawne, które za pomocą instrumentów finansowych próbuje zdestabilizować Trybunał?
Jakie to demokratyczne państwo prawne, w którym funkcjonariusze państwa, odpowiedzialni za udział w postępowaniach prowadzonych przez Trybunał Konstytucyjny, od lat ignorują obowiązek udziału w tych postępowaniach. Ani prokurator generalny, ani marszałek Sejmu w Trybunale Konstytucyjnym nie pojawiają się stale i ten stan rzeczy trwa od lat.
Jakie to demokratyczne państwo prawne, które kwestionuje byt Trybunału Konstytucyjnego, status sędziów uchwałami – pomijam już to, że opartymi na absurdalnych argumentach niby-prawnych, ale uchwałami, które w żadnym razie nie należą do systemu źródeł polskiego prawa?
Jakie to demokratyczne państwo prawne, które przygotowuje cały arsenał środków, służb, kominiarek, broni do tego, żeby wprowadzić przymusem do Trybunału sędziów wybranych przez rządzącą koalicję i odciąć od Trybunału legalnego prezesa i sędziów wybranych przez inną koalicję?
Jakie to demokratyczne państwo prawne, które kieruje tak duże siły policyjne po to, żeby odciąć od Trybunału ludzi, którzy z potrzeby serca przyszli tam bronić Polski, bronić autonomii, bronić niezależności polskiego sądu konstytucyjnego? Tak jakby u oficjalnej bramy Trybunału Konstytucyjnego stały jakieś wojska okupacyjne. Przecież to ludzie, którzy z potrzeby serca, bez broni, z modlitwą na ustach przyszli bronić polskiego sądu konstytucyjnego.
Jakie to demokratyczne państwo prawne, którego premier zapowiada wysadzenie z siodła legalnego prezesa Trybunału Konstytucyjnego? Jakie to demokratyczne państwo prawne, które zwołuje pozorowane Zgromadzenie Ogólne sędziów Trybunału Konstytucyjnego, którzy chwilę wcześniej otrzymują od ministra sprawiedliwości instrukcję, jak liczyć, żeby było osiem?
Jakie to demokratyczne państwo prawne, które traktuje głowę państwa – Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, w taki sposób, w jaki Prezydent został potraktowany, gdy próbował wejść do siedziby konstytucyjnego organu państwa?
Jakie to demokratyczne państwo prawne, gdy sędziowie Trybunału Konstytucyjnego, ci urzędujący oraz sędziowie jeszcze nieurzędujący, osoby wybrane na sędziów Trybunału Konstytucyjnego, w przestrzeni medialnej próbują rozstrzygać spór kompetencyjny, który zawisł przed Trybunałem Konstytucyjnym? To nie przy stole sędziowskim, ale w przestrzeni medialnej miała miejsce próba rozstrzygania tego sporu kompetencyjnego. Jakie to demokratyczne państwo prawne? To wszystko pod hasłem przywracania praworządności.
Oczywiście można zapytać, z jakiego powodu pojawia się tutaj stwierdzenie o przywracaniu praworządności, bo takiej praworządności to chyba w Polsce nie mieliśmy jeszcze nigdy, nawet za czasów PRL-u.
Budować media wolne od fałszu
Pojawia się dzisiaj pytanie, jak to możliwe, że w XXI wieku w środku Europy, w państwie, które jest członkiem Unii Europejskiej, ktoś sam obwołuje się urzędującym sędzią Trybunału Konstytucyjnego. Sam obwołuje się zastępcą urzędującego legalnie prezesa Trybunału Konstytucyjnego. Sam rozstrzyga o tym, kto w Trybunale Konstytucyjnym jest sędzią, a kto sędzią nie jest. Sam próbuje wydawać polecenia służbowe pracownikom Trybunału Konstytucyjnego. Jak to jest możliwe?
Jak to jest możliwe, że elity europejskie milczą? Jak to jest możliwe? Czy nie oznacza to, że istnieje pełna zgoda na wyprowadzanie sporu o kształt rozwiązań prawnych istniejących w Polsce daleko poza ramy prawne, jeśli tylko walka o to jest walką o taką wizję Polski, o taką wizję Europy, która jest wygodna, która jest aprobowana, której pragną dzisiejsze elity Unii Europejskiej. Jak to jest możliwe?
W ostatni poniedziałek, jeśli dobrze zapamiętałem, Ojciec Doktor na antenie Radia Maryja powiedział, że taką rzeczywistość mamy trochę na własne życzenie. Słuchaczka, o ile zrozumiałem, obecna wtedy w studiu Radia Maryja, wyraziła zatrwożenie z tego powodu, że Polacy patrzą na te same fakty i mają tak różny ich odbiór, tak różną ocenę sytuacji.
Oczywiście nie jestem upoważniony, żeby interpretować, rozwijać wypowiedź Ojca Doktora, słuchaczy, którzy wypowiadają się na antenie Radia Maryja, ale te dwie myśli są bardzo bliskie mojemu myśleniu o tej sytuacji. Też myślę, że mamy tę rzeczywistość trochę na własne życzenie. Też oczywiście bardzo martwi mnie to, że ludzie, patrząc na rzeczywistość, czasem aż tak bardzo różnie ją oceniają.
Myślę, że to dobry moment, żeby zastanowić się, co możemy zrobić, żeby odbudować fundamenty demokratycznego państwa prawnego w Polsce. Po roku 1989 mieliśmy takie okresy, kiedy wzmocnienie fundamentów demokratycznego państwa prawnego było możliwe. Wiele rzeczy się udało, ale wiele rzeczy też się nie udało. Oczywiście nie zawrócimy czasu, nie ma potrzeby, żeby pogrążać się w rozpamiętywaniu przeszłości dla samego tylko rozpamiętywania. Natomiast myślę, że trzeba wyciągnąć pewne wnioski z przeszłości. Trzeba się zastanowić, dlaczego wtedy nie wyszło. Trzeba sobie przypomnieć, kto w tym przeszkodził. Trzeba się zastanowić, co możemy zrobić teraz, żeby teraz się udało.
Oczywiście nie występuję tutaj jako rzecznik żadnego środowiska politycznego w Polsce. Wypowiadam się jako sędzia Trybunału Konstytucyjnego, będący rzecznikiem interesów demokratycznego państwa prawnego. Każdy, kto ma szczere intencje odbudowania silnych podstaw demokratycznego państwa prawnego w Polsce, myślę, że powinien się zastanawiać, co możemy zrobić, żeby zbudować normalną rzeczywistość też na poziomie medialnym.
W ubiegłym roku w tej sali miałem zaszczyt mówić o tym, jak ważne jest zagwarantowanie ludziom prawa do prawdy. Pozwoliłem sobie przedstawić tak właśnie zatytułowany referat. Akcentowałem, jak ważne z punktu widzenia normalnego funkcjonowania demokratycznego państwa prawnego jest, żeby wszyscy mogli funkcjonować w przestrzeni wolnej od fałszu, od medialnych manipulacji. Inaczej będziemy się stale dziwić, będziemy stale o tym myśleć, będziemy zadawać pytanie, dlaczego jest tak, że ludzie, widząc te same fakty, tak różnie je oceniają. Dlaczego jest tak, że ludzie tak różnie reagują, mając przed oczyma tę samą rzeczywistość?
Skłonny jestem odpowiedzieć na to pytanie w sposób następujący: dlatego że mamy taką rzeczywistość medialną, jaką mamy. Czas, który był na to, żeby to naprawić, dotąd nie został wykorzystany, więc jest jakaś nadzieja, że z tego zostaną wyciągnięte wnioski na przyszłość.
Pilnować uczciwych wyborów w Polsce
Czcigodni Ojcowie, Szanowni Państwo, w przyszłym roku wybory. Staramy się wierzyć, że one jednak będą. Myślę, że ważne jest, żeby to wszystko, co dzieje się dzisiaj, nie zasłoniło nam perspektywy, że jest krótki czas do tego, żeby przygotować uczciwe wybory w Polsce. Myślę, że to jest bardzo ważne z punktu widzenia potrzeby odbudowania stabilnych, silnych podstaw demokratycznego państwa prawnego. Uczciwe wybory. Raz jeszcze powtórzę, że nie występuję tutaj jako rzecznik interesów żadnej partii politycznej. Jako sędzia Trybunału Konstytucyjnego wypowiadam się jako rzecznik interesów demokratycznego państwa prawnego.
Demokratyczne państwo prawne w Polsce bardzo potrzebuje uczciwych wyborów i bardzo potrzebuje, żeby wszystkie środowiska, którym leży na sercu ta sprawa, bardzo się zaangażowały w proces przygotowania uczciwych wyborów.
Podzielę się obawą opartą na rozmowach, które w ostatnim czasie miałem z wieloma osobami, które w latach poprzednich pełniły funkcję mężów zaufania. Jeden motyw w tych moich rozmowach stale się pojawia i przewija. Mianowicie wiele z tych osób, z którymi rozmawiałem, sygnalizowało problem polegający na tym, że jeżeli nawet rejestrowali nieprawidłowości w komisjach wyborczych, to napotykali później na mur niemożności, na mur komunikacyjny, gdy chcieli we właściwym czasie, we właściwy sposób zgłaszać, raportować te nieprawidłowości. Myślę, że trzeba nad tym czuwać.
Może nie jest jeszcze za mało czasu, żeby sprawdzić, czy system komunikacyjny jest dobrze przygotowany, czy wszystko działa, czy na pewno jesteśmy przygotowani do tego, żeby pilnować uczciwych wyborów w Polsce. To jest kwestia dzisiaj fundamentalna. Myślę, że jest rzeczą ważną, żeby każdy nad tym czuwał, niezależnie od tego, że bieżące wydarzenia bardzo absorbują naszą uwagę.
Nierozliczone zło powróci
W ostatnim czasie pojawia się troska o to, żeby nie eskalować sytuacji. To jest bardzo ważna troska. Także na antenie Radia Maryja, Telewizji Trwam pojawiają się ostrzeżenia przed możliwą prowokacją, przed możliwym rozlewem krwi. Za te ostrzeżenia, za upominanie, że trzeba deeskalować, a nie eskalować, również bardzo dziękuję. To jest bardzo ważne.
Musimy mieć świadomość tego, że jest dzisiaj w Europie wiele środowisk, które na to czekają, dla których rozlew krwi w Polsce byłby bardzo pożądany z punktu widzenia ich interesów państwowych. Mam nadzieję, że świadomość tego faktu dociera do wszystkich środowisk politycznych w Polsce. Mam nadzieję, że wszystkie środowiska polityczne w Polsce zaangażują się w to, żeby do tego nie dopuścić. Gdyby tak miało się, nie daj Boże, stać, byłaby to sytuacja bardzo niebezpieczna z punktu widzenia naszego państwa. O tym też trzeba myśleć.
W ostatnim czasie pojawiają się wezwania do tego, żeby wyciągnąć rękę, żeby rozmawiać z tymi, którzy przeprowadzili zamach na Trybunał Konstytucyjny. Sprawą ważną jest, że oczywiście w perspektywie chrześcijańskiej wyciągnięcie ręki do każdego jest ważne zawsze – w każdym miejscu, w każdym czasie. Nie możemy o tym zapominać.
Jednak pozwolę sobie wyrazić przekonanie, że jeżeli to, co wydarzyło się w ostatnich dniach, także tym razem nie zostanie rozliczone w kategoriach prawnych, to Polski po prostu nie będzie. Zostanie pogrążona w mrokach kolejnych grubych kresek.
Zło, bezprawie nierozliczone we właściwym czasie albo rozliczone tylko w sposób symboliczny, ma to do siebie, że powraca w zmultiplikowanej postaci. Lżenie Trybunału, lżenie sędziów Trybunału, przede wszystkim lżenie Prezydenta trwa od lat. Ten przemysł pogardy pracuje od lat. To wszystko, co zadziało się w ostatnich dniach, nie spadło na nas nagle. To był proces. Żeby ten proces zatrzymać, musimy także wyciągnąć pewne wnioski.
Musimy zdać sobie sprawę, że są takie zdarzenia i takie fakty, które wymagają – oczywiście przy zachowaniu chrześcijańskiej postawy, właściwych procedur, właściwych reguł demokratycznego państwa prawnego, ale wymagają jednak rozliczenia w kategoriach prawnych. Inaczej zło i bezprawie powróci w zmultiplikowanej postaci. Inaczej przemysł pogardy nabierze jeszcze większego impetu.
Czcigodni Ojcowie, Szanowni Państwo, dziś w czasie porannej Eucharystii, która poprzedzała tę konferencję, bardzo wyraźnie wybrzmiały słowa Plus ratio quam vis. Ojciec Rektor, rozpoczynając Eucharystię, przypomniał, że dla Pana Boga nie ma rzeczy niemożliwych, więc plus ratio quam vis. Takiego demokratycznego państwa prawnego życzę Polsce, takiej Polski życzę Państwu. Bardzo dziękuję.
Tekst za portalem radiomaryja.pl