W piątek 24 kwietnia 2026 r. w Akademii Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu gościła prof. Mira Modelska-Creech, były wykładowca na Wydziale Historii i Dyplomacji Georgetown University w Waszyngtonie.   

Podczas spotkania ze studentami prelegentka odniosła się m.in. do ostatnich wypowiedzi Donalda Trumpa, który nazwał sojusz NATO „papierowym tygrysem”, a w jednym z wywiadów groził wycofaniem Stanów Zjednoczonych z Paktu Północnoatlantyckiego. Przypomnieć należy, że amerykański prezydent od dawna krytykuje NATO. Jego ataki na Sojusz nasiliły się, gdy państwa członkowskie odmówiły udzielenia pomocy w prowadzonych przez USA i Izrael atakach na Iran. Trump, którego polityka wobec Starego Kontynentu opiera się na zasadzie „American First” (Ameryka na pierwszym miejscu) oraz presji na zwiększeniu wydatków obronnych przez sojuszników stwierdził, że Europa nie jest dla niego wiarygodnym partnerem w dziedzinie obronności. Powodem takiego stanowiska jest brak zgody europejskich krajów NATO na wysłanie okrętów na Bliski Wschód w celu odblokowania Cieśniny Ormuz, przez którą przepływa około 20 proc. światowego transportu ropy naftowej i około 30 proc. skroplonego gazu ziemnego (LNG). Od wielu lat miejsce łączące Zatokę Perską z Morzem Arabskim zwane „wąskim gardłem” (ang. chokepoint) pozostaje jednym z najbardziej zapalnych punktów na świecie. Choć od 8 kwietnia 2026 r. pomiędzy USA a Iranem formalnie obowiązuje zawieszenie broni, ruch w strategicznej Cieśninie Ormuz pozostaje praktycznie sparaliżowany, a sytuacja napięta i niestabilna. Nawet najmniejsze zakłócenie w tym obszarze natychmiast przekłada się na globalne rynki energii i bezpieczeństwo międzynarodowe, a blokada cieśniny ma poważne konsekwencje dla rynku surowców energetycznych (gwałtowny wzrost cen, który bezpośrednio uderza w gospodarki innych państw).

W opinii M. Modelskiej-Creech wycofanie USA z członkostwa w NATO jest niemożliwe, bowiem D. Trump nie ma takich kompetencji. Zgodnie z amerykańskim prawem głowa państwa nie może samodzielnie zadecydować o opuszczeniu transatlantyckiego sojuszu. Nie pozwala na to ustawa z końca 2023 r. w której zapisano, że poza wnioskiem prezydenta potrzeba jeszcze zgody m.in. co najmniej 2/3 senatorów. Na takie posunięcie musiałby dać przyzwolenie amerykański Kongres, który do takiej sytuacji nigdy nie dopuści. Obecność Stanów Zjednoczonych w strukturach NATO daje im pozycje polityczną, gospodarczą i militarną w Europie. Mimo, iż USA rzeczywiście ponoszą największe wydatki względem NATO, to Sojusz zapewnia im strategiczne korzyści: dostęp do baz wojskowych w Europie i wsparcie operacyjne w wielu regionach świata.

Analizując bieżące wydarzenia na arenie międzynarodowej M. Modelska-Creech nawiązała do konfliktu na linii D. Trump kontra papież Leon XIV, którego źródłem są zasadnicze różnice w postrzeganiu globalnych wyzwań. Amerykański prezydent w publicznych wypowiedziach wielokrotnie atakował Ojca Świętego twierdząc, że ten „naraża na niebezpieczeństwo wielu katolików”, ponieważ „uważa, że posiadanie broni nuklearnej przez Iran jest w porządku”. Zarzucił mu przy tym słabość oraz brak skuteczności w sprawach międzynarodowych. Krytykował jego podejście do kwestii bezpieczeństwa i polityki zagranicznej sugerując, że stanowisko papieża nie odpowiada realiom współczesnego świata. W odpowiedzi Leon XIV przypomniał, że „misją Kościoła jest głoszenie Ewangelii i pokoju”. Choć papież nigdy nie poparł posiadania przez Teheran broni nuklearnej, wielokrotnie wzywał do zakończenia działań wojennych oraz potępił atak sił USA i Izraela na Iran. Nieustannie i konsekwentnie apeluje o pokój, dialog i powściągliwość w interwencjach militarnych. Postawa Ojca Świętego Leona XIV wpisuje się zatem w tradycyjne nauczanie Kościoła katolickiego, które stawia na pierwszym miejscu godność każdego człowieka oraz dążenie do pokojowego rozwiązywania konfliktów. Spór na linii USA – Watykan, który odbił się szerokim echem w mediach całego świata pokazał, jak istotną rolę w debacie publicznej odgrywa głos Kościoła, który w obliczu globalnych konfliktów stale przypomina o wartościach etycznych i moralnych.

Mira Modelska-Creech jest absolwentką Uniwersytetu Warszawskiego oraz Polskiej Akademii Nauk, gdzie obroniła doktorat z socjologii pracy. Ponadto studiowała w Moskwie, Sztokholmie, Londynie i Waszyngtonie. W 1972 r. wyjechała do Stanów Zjednoczonych, gdzie zamieszkała na stałe. Pracowała jako wykładowca akademicki i trójkierunkowy tłumacz kabinowy angielsko-polsko-rosyjski m.in. w Białym Domu i Departamencie Stanu (w okresie prezydentury Jimmy’ego Cartera, George’a Busha seniora i Billa Clintona), a także dla Biblioteki Kongresu, Banku Światowego, Międzynarodowego Funduszu Walutowego, ONZ i NASA. Specjalizowała się w tłumaczeniach trudnych, wymagających znajomości specjalistycznej terminologii, nauk ścisłych i prawniczych. Była prezesem Stowarzyszenia „Wars i Sawa” zajmującego się upamiętnieniem dziejów i ofiar KL Warschau. Jest działaczką społeczną i polonijną. Uczestniczy w wykładach i debatach historyczno-politycznych, w tym w wykładach gościnnych w AKSiM jako visiting professor.

K. Mikos