Jednym z bardzo ważnych przedmiotów realizowanych na kierunku lekarskim dla studentów II roku jest Immunologia. Jest to przedmiot trudny, lecz niezbędny dla prawidłowego kształcenia przyszłych lekarzy. W niniejszym opracowaniu chciałbym wspomnieć o trzech wybitnych polskich immunologach, którzy przeszli do historii światowej nauki. Datą urodzin lub śmierci związani są z miesiącem sierpniem, stąd pomysł, aby właśnie teraz wspomnieć ich sylwetki.
Jednym z najważniejszych jest Ludwik Hirszfeld (ur. 5 sierpnia 1884 r. w Warszawie, zm. 7 marca 1954 r. we Wrocławiu), polski lekarz, bakteriolog i immunolog, twórca polskiej szkoły immunologicznej, który wprowadził oznaczenia grup krwi i czynnika Rh. Urodził się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej zamożnego kupca Stanisława Hirszfelda i Jenny z Ginsbergów. Po ukończeniu w 1902 r. gimnazjum humanistycznego w Łodzi studiował na Wydziale Medycznym w Würzburgu (1902–1904), a następnie na Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma w Berlinie (1904–1907). W 1907 r. otrzymał z najwyższym wyróżnieniem (Cum eximia laude) dyplom doktora nauk medycznych na podstawie pracy „Badania nad aglutynacją krwi i ich podstawy fizykalne”. W latach 1907–1911 pracował w Instytucie Badań Raka w Heidelbergu. Od 1911 r. pracował w Zakładzie Higieny Uniwersytetu w Zurychu, gdzie w 1914 r. habilitował się na podstawie pracy nad związkiem zjawisk odpornościowych i krzepliwości krwi i otrzymał stopień docenta. W czasie I Wojny Światowej uczestniczył w zwalczaniu epidemii tyfusu plamistego w Serbii oraz w organizowaniu tamtejszej służby zdrowia. Po powrocie do Polski, od 1920 r. pracował w Państwowym Zakładzie Badania Surowic w Warszawie, włączonym później do współtworzonego przez niego Państwowego Zakładu Higieny (PZH). W latach 1924–1925 był dyrektorem Zakładu. W latach 1924–1939 kierował PZH. W roku 1945 przeniósł się do Wrocławia i podjął pracę na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Wrocławskiego (był pierwszym dziekanem tego wydziału). W 1952 r. utworzył we Wrocławiu Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN (nazwany później jego imieniem) i został jego pierwszym dyrektorem.
Do jego najważniejszych osiągnięć naukowych należy praca nad grupami krwi. Prowadził ją w latach 1907–1911 wraz z Emilem von Dungernem w Zurychu. Odkrył wówczas prawa dziedziczenia grupy krwi, które zastosował do dochodzenia ojcostwa i wprowadził oznaczenie grup krwi jako O, A, B i AB, przyjęte na całym świecie w 1928 r. Oznaczył również czynnik Rh i odkrył przyczynę konfliktu serologicznego, co uratowało życie wielu noworodkom.
Kolejnym badaczem był Rudolf Stefan Jan Weigl (ur. 2 września 1883 r. w Przerowie, zm. 11 sierpnia 1957 r. w Zakopanem). Był polskim biologiem pochodzenia austriackiego, wynalazcą pierwszej na świecie skutecznej szczepionki przeciw tyfusowi plamistemu. Otrzymał tytuł Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Urodził się w rodzinie austriackiej. Był synem Fryderyka i Elżbiety z Kröselów. Po przedwczesnej śmierci ojca wychowywał się w polskiej tradycji kulturowej. Jego ojczym Józef Trojnar był profesorem gimnazjalnym w Jaśle i Stryju. W tym gimnazjum zdał maturę w 1903 r. Następnie podjął studia przyrodnicze na Uniwersytecie Lwowskim, które ukończył w 1907 r.
Po studiach został asystentem prof. Józefa Nusbauma-Hilarowicza, obronił doktorat i w 1913 r. habilitację z zoologii, anatomii porównawczej i histologii. Jako Privatdozent Uniwersytetu Lwowskiego prowadził badania nad budową komórki, w szczególności budową aparatu Golgiego i zagadnieniem transplantacji.
Światowy rozgłos przyniosła Weiglowi akcja szczepień przeciw durowi plamistemu w katolickich misjach belgijskich w Chinach. Uratowano dzięki nim nie tylko wielu misjonarzy, ale także tysiące Chińczyków. Otrzymał za to odznaczenie papieskie – Order Świętego Grzegorza Wielkiego, odznaczenia belgijskie (Order Leopolda), członkostwo wielu instytucji naukowych, a jego kandydaturę wystawiano wielokrotnie do nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w latach 1930–1939. Do lwowskiego Instytutu prof. Weigla przyjeżdżali naukowcy z całego niemal świata, by poznawać tajniki wiedzy biologicznej i uczyć się metod badawczych.
Przed wkroczeniem wojsk sowieckich do Lwowa w 1944 r. wyjechał do Krościenka nad Dunajcem (odmówił ewakuacji do Niemiec), gdzie schronienia udzielił mu profesor Ludwik Sitowski wraz z żoną Zofią z d. Dziewolską. W Krościenku prowadził laboratorium w ich przedwojennym pensjonacie, do którego werbował okoliczną młodzież w ramach pomocniczego personelu, przez co wielu z nich uratował od łapanek. Po zakończeniu wojny Weigl zamieszkał w Krakowie i kontynuował swoje badania i wytwarzanie szczepionki najpierw na Uniwersytecie Jagiellońskim, później aż do emerytury w 1951 r. na Uniwersytecie w Poznaniu.
Trzecim wielkim immunologiem był Stefan Ślopek (ur. 1 grudnia 1914 r. w Skawie, zm. 22 sierpnia 1995 r. we Wrocławiu), polski lekarz i mikrobiolog. Urodził się w rodzinie Stanisława i Kunegundy z Janiaków. Ukończył II Państwowe Gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w Tarnopolu, po czym rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, zakończone dyplomem lekarza w 1939 r. Przed wojną pracował w filii Państwowego Zakładu Higieny we Lwowie i równocześnie w Zakładzie Mikrobiologii Lekarskiej Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. W okresie od 15 listopada 1939 r. do 1 lipca 1941 r. pracował w zreorganizowanym przez okupacyjne władze macierzystym wydziale, zamienionym na samodzielną uczelnię (Państwowy Instytut Medyczny), a w czasie okupacji hitlerowskiej Lwowa, od 15 lipca 1941 r. do 15 stycznia 1945 r. w Instytucie Badań nad Tyfusem Plamistym i Wirusami, kierowanym przez prof. Rudolfa Weigla.
W 1945 r. na podstawie pracy pt. „O modyfikacji lwowskiej metody serologicznego badania kiły” otrzymał stopień doktora medycyny na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W 1948 r. habilitował się z zakresu mikrobiologii i serologii na tymże wydziale. Od 1949 r. docent bakteriologii szczegółowej Uniwersytetu Jagiellońskiego, od 1950 r. profesor nadzwyczajny mikrobiologii lekarskiej przy Katedrze Mikrobiologii Lekarskiej Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach, w roku akademickim 1953/1954 rektor tej uczelni. Od 1954 r. członek Polskiej Akademii Nauk. Od 1 września 1954 r. dyrektor Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN (do 1985 r.) i profesor mikrobiologii Akademii Medycznej we Wrocławiu. Redaktor naczelny Archivum Immunologiae et Therapiae Experimentalis.
Prof. Stefana Ślopka miałem możność poznać osobiście, ponieważ przyjaźnił się moim mentorem prof. Antonim Horstem i był przewodniczącym Rady Naukowej Instytutu Genetyki Człowieka PAN w Poznaniu. Moje zainteresowania immunologią datują się od ukończenia studiów i podjęcia pracy we wspomnianym Instytucie w 1974 r. Wkrótce udało mi się kontynuować badania z zakresu immunologii podczas pobytów na Uniwersytecie Chicago i Uniwersytecie Illinois, łącznie 6 lat pracy w zakresie immunologii nowotworów. Swoje doniesienia w Nowinach Medycznych zawsze wspieram własnymi publikacjami omawianego zakresu.
Skoracka K, Hryhorowicz S, Tovoli F, Raiteri A, Rychter AM, Słomski R, Dobrowolska A, Granito A, Krela-Kaźmierczak I. Genetic, Immunological, Dietary, Gut Microbiota, and Environmental Determinants of Osteoporosis in the Course of Celiac Disease: Which Factor Plays the First Violin in This Orchestra? Calcif Tissue Int. 2024; 114(2): 98-109.
Lykowska-Szuber L, Skrzypczak-Zielinska M, Zuraszek J, Walczak M, Stawczyk-Eder K, Krela-Kazmierczak I, Michalak M, Slomski R, Dobrowolska A. Association of the ILR1 and FAS gene variants with primary nonresponse to anti-tumor necrosis factor therapy in patients with Crohn disease. Pol Arch Intern Med. 2023; 133(10): 16461.
Hryhorowicz M, Lipiński D, Zeyland J, Słomski R. CRISPR/Cas9 Immune System as a Tool for Genome Engineering. Arch Immunol Ther Exp (Warsz). 2017; 65(3): 233-240.
Kim YS, Slomski R, Cohen EP. Immunity to melanoma in mice immunized with transfected allogeneic mouse fibroblasts expressing melanoma-associated antigens. Cancer Immunol Immunother. 1991; 34(3): 163-8.
Slomski R, Wang DR, Cohen EP. Surface antigens of immunoprotective leukaemia x fibroblast hybrid cells which have lost malignant properties in histocompatible mice differ from the malignant parental cells. Immunology. 1984; 52(2): 281-90.
Slomski R, Cohen EP. Isolation and cell-free translation of messenger ribonucleic acids specifying thymus-leukemia antigens. Biochemistry. 1980; 19(24): 5659-64.

Opracował prof. dr hab. n. med. Ryszard Słomski