ODKRYWCA STRUKTURY DNA JAMES D. WATSON NIE ŻYJE

DEATH OF JAMES D. WATSON, DISCOVERER OF DNA STRUCTURE, 8.11.2025

Na ostatnich wykładach z genetyki zajmowaliśmy się odkryciem i budową cząsteczki DNA, a w dniu dzisiejszym (8.11.2025 r.) serwis BBC poinformował o śmierci Jamesa D. Watsona. Amerykański naukowiec, jeden ze współodkrywców struktury DNA, zmarł w wieku 97 lat. W 1953 r. wraz z brytyjskim naukowcem Francisem Crickiem odkrył strukturę podwójnej helisy DNA, pracując w Laboratorium Cavendisha na

Uniwersytecie w Cambridge. 28 lutego 1953 r. Crick w pubie Eagle w Cambridge ogłosił, że wspólnie z Watsonem odkryli „tajemnicę życia”. W swoistym „wyścigu” brał udział również Linus Pauling. Watson miał wówczas 25 lat, a Crick 37 lat. W kwietniu 1953 r. ukazał się w czasopiśmie Nature artykuł dotyczący struktury DNA (Watson J., Crick F., 1953. Molecular structure of nucleic acids. Nature, 151, 737-738). Duet brytyjsko-amerykański, we współpracy z Rosalind Franklin i Mauricem Wilkinsem dokonał odkrycia uważanego za przełomowe dla XX wieku. Wykorzystane zostały głównie wyniki Franklin nad dyfrakcją promieni X kryształów B DNA. Rosalind Franklin i Maurice Wilkins, specjaliści w dziedzinie chemii i krystalografii działali w King’s College w Londynie. Odkrycie uhonorowane zostało Nagrodą Nobla w 1962 r., którą Watson otrzymał wspólnie z Maurice’em Wilkinsem i Francisem Crickiem. Czwarta osoba zaangażowana w poznanie struktury DNA Rosalind Franklin zmarła w 1958 r. w wyniku choroby nowotworowej związanej z dużą ekspozycją na promieniowanie rentgenowskie.

Z Jamesem D. Watsonem miałem możność spotkania się podczas Kongresu Medycyny Molekularnej w Berlinie w dniu 3 maja 1997 r. Watson wygłosił kontrowersyjny wykład Genes and politics, w którym poruszał również sprawy genetyki w III Rzeszy. Watson był zainteresowany prowadzonymi przeze mnie szkołami letnimi. W tamtym czasie Watson pełnił obowiązki dyrektora Cold Spring Harbor Laboratory.

Według trafnych przewidywań Watsona prowadzone obecnie i w przyszłości badania powinny skupiać się na dokładnych opracowaniach początków genetyki od jej powstania

poprzez mroczne okresy genetyki do czasów obecnych, wyjaśnieniem wszystkich podstawowych i pogłębionych zawiłości struktury DNA i wpływu poznania struktury DNA na życie DNA. Kolejne badania będą dotyczyły możliwości projektowania budowy genów, przy czym należy pamiętać, że tzw. zabawa w Stwórcę może być niebezpieczna. Powszechnie akceptowane będą badania dotyczące uzyskiwania nowych leków w procesach biotechnologicznych, jednak te działania są silnie powiązane z firmami biotechnologicznymi i finansowaniem przez nie dających zyski badań. Duże kontrowersje związane są z przygotowaniem zmodyfikowanych genetycznie mikroorganizmów i organizmów, ze szczególnym uwzględnieniem modyfikacji roślin uprawnych. Najwięcej uwagi poświęca się obecnie nowym technikom hodowli (ang. new breeding technologies, NBT), a w ostatnim okresie technikom określanym jako nowym technikom genomowym (ang. new genomic techniques, NGT), które umożliwiają ulepszanie cech dotyczących tolerancji na suszę, chorób, walkę ze szkodnikami i ocenę podwyższonej zwartości wybranych substancji czynnych.

Ponieważ genom człowieka został już poznany, cały czas trwają badania nad zawartym w DNA scenariuszem życia w ujęciu ewolucyjnym, tego rodzaju działania mają już duże zastosowanie praktyczne w opracowywaniu rysopisów osób na podstawie informacji zawartej w DNA. Badania identyfikacyjne są już w pełni wdrożone jednakże co jakiś czas ukazują się modyfikacje obowiązujących procedur. Prowadzone są intensywne badania genów warunkujących występowanie chorób, problem stanowią jednak choroby uwarunkowane wielogenowo, w tym także choroby cywilizacyjne jak i choroby rzadkie. Ciągle pozostaje otwarte pytanie w jakim stopniu od genów zależy nasz fenotyp i czy mogą wpływać na wychowanie człowieka i warunkować naszą przyszłość.

James D. Watson od 1968 r. związany był z Cold Spring Harbor Laboratory w stanie Nowy Jork – starą instytucję, którą uważano za jeden z czołowych na świecie instytutów badawczych. Uczestniczył w Projekcie Poznania Genomu Człowieka (ang. Human Genome Project, HGP). Jako pierwsza osoba został uhonorowany poznaniem swojego genomu (sekwencji nukleotydów w cząsteczce DNA). Pełny genom Jamesa D. Watsona, który wspólnie odkrył strukturę DNA w 1953 r., został odszyfrowany, co zdaniem niektórych naukowców otworzyło drogę do nadchodzącej ery personalizowanej medycyny genomicznej. Kopię jego genomu, nagraną na dwóch płytach DVD, wręczyli dr. Watsonowi w dniu 1.06.2007 r. podczas uroczystości w Houston Richard A. Gibbs, dyrektor Centrum Sekwencjonowania Genomu Człowieka w Baylor College of Medicine, oraz Jonathan M. Rothberg, założyciel firmy 454 Life Sciences. Watson był zachwycony, widząc swój genom, sekwencję uzyskano w ciągu dwóch miesięcy, przy koszcie poniżej 1 miliona dolarów.

W ostatnich latach reputacja i pozycja Watsona mocno ucierpiały z powodu kontrowersyjnych komentarzy na temat rasy i płci.
W 2003 r. brytyjska mennica Royal Mint przygotowała jubileuszowe monety 2 funtowe dla upamiętnienia odkrycia przez Watsona i Cricka podwójnej helisy DNA.

Opracowanie Ryszard Słomski i Marlena Szalata