Wiosenny Toruń po raz kolejny stał się duchową i intelektualną stolicą światowej Polonii. Kiedy 25 kwietnia 2026 roku o poranku uczestnicy zjechali do kampusu Akademii Kultury Społecznej i Medialnej, w powietrzu czuć było nie tylko powagę akademickiej debaty, ale przede wszystkim radość z bycia wspólnotą. Tegoroczne hasło: „Kościół na straży sumienia narodu”, nadało spotkaniu ton refleksji nad odpowiedzialnością za polskie dziedzictwo w dobie globalnych przemian.

O Ojczyźnie jako Matce i wspólnocie serc

Ojciec dr Zdzisław Klafka – rektor AKSiM, otwierając obrady, wskazał na głęboki, emocjonalny fundament Forum. Podkreślił, że siła Polski nie zależy jedynie od jej granic geograficznych, ale od jedności serc wszystkich Polaków, bez względu na to, gdzie rzucił ich los:
„Forum Polonijne należy do inicjatyw naszej Akademii, w których chcemy uczyć się miłości do Ojczyzny i tę miłość odnawiać. Polska będzie tym mocniejsza i tym bardziej znacząca w świecie, o ile Polacy na Zachodzie i Polacy na Kresach będą potrafić mieć to jedno serce. To Forum skupia wszystkich patriotów – tych, którzy z różnych powodów musieli wyjechać, i tych, którzy za wschodnią granicą nigdy z domu nie wyjeżdżali, a mimo to Polska jest w nich żywa. Słyszymy tu często, że przyjazd do kraju jest dla nich świętem, bo przyjeżdżają do Polski jak do Matki”.

Perspektywa Kresów: O wierze jako ostatniej bariery

Główny panel dyskusyjny zgromadził przedstawicieli Polonii z niemal wszystkich kontynentów. Dyskusje nie były jednak tylko wspomnieniem przeszłości. Skupiono się na realnych problemach: od edukacji polonijnej po walkę z dezinformacją uderzającą w dobre imię Polski.

Jan Dziedziczak, jeden z kluczowych prelegentów, w swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na powiązanie Polonii z Kościołem:
„Kościół rzymskokatolicki przetrwał na Wschodzie jedynie dzięki Polakom, a Polacy przetrwali jedynie dzięki Kościołowi. To właśnie tam liturgia w języku ojczystym stała się fundamentem tożsamości, którego nie zdołały zniszczyć ani carskie represje, ani sowiecki ateizm”.
Wśród uczestników wybrzmiewały głosy o konieczności tworzenia sieci współpracy między organizacjami polonijnymi a krajem, szczególnie w obszarze gospodarczym i kulturalnym.

Cud socjologiczny: Miasto młodych mężczyzn

Piotr Szubarczyk, prezes Polskiego Stowarzyszenia Morskiego Gospodarczego im. E. Kwiatkowskiego zwrócił uwagę na unikalną strukturę demograficzną rodzącego się portu, gdzie energia i chęć budowy nowej Polski przyciągała ludzi z każdego zakątka kraju i świata.
„Gdynia była miastem mężczyzn – stanowili oni 55% mieszkańców. Przybywali tam, by dorobić się ciężką pracą, a potem sprowadzać żony i dzieci. Byli dumni, że ich rodziny zapuszczą korzenie w tej 'świątyni polskiego czynu’. W jednym tylko miesiącu, we wrześniu 1929 roku, zameldowało się tam ponad 1500 nowych mieszkańców: z Kresów, Wielkopolski, Śląska, a nawet z Francji i Niemiec”.

Misja Polonii na najbliższy czas

Podczas gdy poprzedni prelegenci analizowali historię Gdyni czy duszpasterstwo na Wschodzie, Piotr Winiarski wyznaczył Polonii konkretne zadanie na najbliższe miesiące:
„Przygotowania do wielkiego jubileuszu 150-lecia objawień gietrzwałdzkich muszą zacząć się już teraz, w naszych małych i dużych parafiach na całym świecie” –
przekonywał. Jego apel o „cyfrową i modlitewną ofensywę” spotkał się z żywym odzewem. Winiarski przypomniał, że Gietrzwałd to jedyne miejsce na ziemiach polskich, gdzie Niebo przemówiło w zakazanym wówczas języku ojczystym, co czyni to miejsce sercem polskiej tożsamości.

Diagnoza Cywilizacyjna: O potrzebie ofensywy

Ks. prof. Paweł Bortkiewicz dokonał analizy współczesnych zagrożeń kulturowych, wzywając Polonię do porzucenia postawy defensywnej na rzecz aktywnego głoszenia prawdy:
„Podejmując refleksję nad potrzebą stania Kościoła na straży sumienia narodu, trzeba spojrzeć na diagnozę obecnego stanu rzeczy – a jest on budzący niepokój. Europa zamiast 'Europy Ojczyzn’ staje się projektem, który wypiera się swoich fundamentów. Dziś ulegliśmy pokusie fałszywego pacyfizmu, a Kościół zaczął być postrzegany jedynie jako 'szpital polowy’. Ale poranieni nie biorą się znikąd – oni są ofiarami wojny cywilizacyjnej. Nie wystarcza już tylko ciosy odbijać. Naczelnym nakazem dzisiejszej chwili jest uruchomienie powszechnej ofensywy katolickiej. Musimy mieć odwagę, by stanąć po stronie prawdy, bo jeśli Bóg z nami, któż przeciwko nam?”.

Kultura jako „łącznik”

Wieczornym dopełnieniem merytorycznych obrad XXVIII Forum Polonijnego był wyjątkowy koncert z cyklu „Wieczór młodych pianistów”, który odbył się w audytorium Muzeum „Pamięć i Tożsamość” im. św. Jana Pawła II. Wydarzenie to, będące drugą odsłoną projektu promującego wybitne talenty pianistyczne, stało się żywym dowodem na to, że kultura wysoka stanowi nieodzowny element budowania polskiej tożsamości. Słuchacze mogli doświadczyć wirtuozerii młodych artystów, którzy poprzez interpretacje klasycznych arcydzieł nawiązali do najlepszych tradycji polskiej szkoły pianistycznej. Dla przybyłych z całego świata gości koncert był chwilą głębokiego wzruszenia, ukazującą, że misja toruńskiego ośrodka wykracza poza sferę nauki i polityki, sięgając do piękna, które – w myśl słów Norwida – „zachwyca do pracy”.
Podsumowanie i przesłanie

XXVIII Forum Polonijne zakończyło się silnym wezwaniem do jedności. W świecie, który staje się coraz bardziej podzielony, Toruń zaproponował model współpracy oparty na wartościach chrześcijańskich i szacunku do historii.
Niedzielna Msza święta w Sanktuarium NMP Gwiazdy Nowej Ewangelizacji była klamrą spinającą wydarzenie. Uczestnicy wyjechali z Torunia z jasnym przekazem: polskość to zadanie, które nie kończy się na granicach państwa, a sumienie narodu jest strażnikiem, którego nie wolno nam uciszyć.

Maksymilian Tomaszewski