Międzynarodowy Dzień DNA obchodzimy co roku 25 kwietnia. To święto upamiętnia dwa przełomowe wydarzenia w historii nauki: Opublikowanie struktury podwójnej helisy DNA w 1953 r. oraz ukończenie Projektu Poznania Ludzkiego Genomu w 2003 r. James D. Watson i Francis H. Crick są przede wszystkim kojarzeni z odkryciem struktury DNA. Ten międzynarodowy zespół, pracujący w Cavendish Laboratory na Uniwersytecie w Cambridge, odkrył strukturę DNA, najważniejszego składnika każdego organizmu. Brytyjsko-amerykański duet, we współpracy z Rosalind Franklin i Maurice’m Wilkins’em, dokonał odkrycia uważanego za przełomowe dla XX wieku. Rosalind Franklin i Maurice Wilkins, specjaliści w dziedzinie chemii i krystalografii, pracowali w King’s College London. Za sukcesem ich odkryć kryją się jednak zapomniane postacie i złożone historie wielu innych badaczy. James Dewey Watson i Francis Harry Compton Crick pracowali razem przez kilka lat. 28 lutego 1953 r. Crick ogłosił w Pubie Eagle w Cambridge, że on i Watson odkryli „sekret życia”. Spośród czterech odkrywców struktury DNA, Rosalind Franklin nie otrzymała Nagrody Nobla z powodu przedwczesnej śmierci wywołanej chorobą popromienną.

Podczas Kongresu Medycyny Molekularnej w Berlinie 3 maja 1997 r. prof. Ryszard Słomski miał okazję bezpośrednio omówić z Jamesem D. Watsonem jego kontrowersyjny wykład „Geny i polityka”, podczas którego poruszył kwestię genetyki w III Rzeszy. Rozmowa koncentrowała się również na szkoleniu młodych badaczy w zakresie nowych metod biologii molekularnej. Dzięki wsparciu Watsona ponad 1000 badaczy mogło poznać nowoczesne techniki biologii molekularnej.

Od czasy wykrycia struktury DNA scharakteryzowano genom jako zestaw materiału genetycznego organizmu (DNA i RNA w przypadku wirusów), zawierający wszystkie geny i sekwencje niekodujące. Zawiera on nasze najbardziej prywatne dane, obejmujące instrukcje dotyczące struktury, rozwoju i funkcjonowania organizmu. U eukariontów genom jądrowy składa się z haploidalnego zestawu chromosomów; u ludzi zawiera również mitochondrialne DNA, a u roślin zawiera DNA chloroplastowe. Genom składa się z genów (kodujących białka lub RNA) oraz sekwencji regulatorowych i niekodujących (intronów i międzygenowych segmentów DNA). Genom człowieka składa się z ponad 3 miliardów par zasad DNA uorganizowanych w 23 pary chromosomów. Termin genom jest gatunkowo specyficzny (pełen zestaw informacji), podczas gdy genotyp odnosi się do zestawu genów konkretnej osoby. 

Nasza ostatnia praca, która niebawem ukaże się w czasopiśmie Biology jest również poświęcona DNA, autorzy: Szalata M., Danielewski M., Wielgus K. i Słomski R.: Why should a genome be protected? Ethical, legal, and security challenges in the protection of genomic data (Dlaczego genom powinien być chroniony? Wyzwania etyczne, prawne i bezpieczeństwa w ochronie danych genomowych). Praca była wstępnie referowana na Konferencji poświęconej transhumanizmowi.  

Z innych publikacji, które okażą się w tym roku lub ukazały się wcześniej można wymienić: 1) Szalata Ma., Wielgus K., Danielewski M., Szalata Mi., Hnatyszyn A., Bartkowiak-Wieczorek J., Smorąg Z., Słomski R.: Perspectives of using animal tissues in the treatment of human diseases. Annals of Animal Science, doi: 10.2478/aoas-2026-0013. 2) Danielewski M., Szalata M., Nowak J.K., Walkowiak J., Słomski R., Wielgus K.: History of biological databases, their importance, and existence in modern scientific and policy context. Genes (Basel). 2025, 18; 16(13). 3) Słomski R., Wielgus K., Danielewski M., Szalata M., Dreger M., Ożarowski M., Szalata M. Rocznica odkrycia struktury DNA – nowe wyzwania dla medycyny. Fides, Ratio Et Patria. Studia Toruńskie, 2023, 19, 11–43.

Na zakończenie przypominamy charakterystyczne cechy DNA. 1) Cząsteczka DNA jest biopolimerem. 2) Dwa przeciwnie skierowane łańcuchy. 3) Łańcuchy zwinięte są wokół wspólnej osi. 5) Każdy łańcuch zawiera grupy fosfodiestrowe połączone z deoksyrybozą. 6) Łańcuchy fosforanowe ułożone są na zewnątrz. 7) Strukturę prawoskrętnej helisy utrzymują 4 zasady adenina, cytozyna, guanina i tymina. 8) Zasady połączone są wiązaniami wodorowymi w pary A-T i C-G. 9) Skok spirali wynosi 3,4 nm, obejmuje 10 par zasad. 10) Średnica DNA wynosi 2 nm. 11) Budowa DNA sugeruje prawdopodobny mechanizm przekazywania informacji genetycznej do komórek potomnych.